Czy napastnik z nożem uzasadnia użycie broni palnej?

Kodeks karny nie zawiera tabeli, która przypisywałaby narzędziu napastnika dopuszczalny środek obrony. Ocena zawsze przebiega przez jeden test: czy sposób obrony był współmierny do niebezpieczeństwa zamachu. Nóż podnosi to niebezpieczeństwo, ale nie tworzy automatycznego uprawnienia.

Podstawa oceny

Art. 25 § 1: nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

Art. 25 § 2 wskazuje, na czym polega przekroczenie granic: w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu.

Zwróć uwagę na konstrukcję - porównuje się sposób obrony z niebezpieczeństwem zamachu, a nie narzędzie z narzędziem. Prawo nie wymaga symetrii środków.

Co składa się na niebezpieczeństwo zamachu

Samo posiadanie noża przez napastnika to jeden z elementów. Znaczenie mają także:

• bezpośredniość - czy napastnik atakuje, czy trzyma narzędzie w oddaleniu,
• dystans i możliwość jego pokonania,
• zachowanie napastnika i wyrażane zamiary,
• liczba napastników,
• dysproporcja sił,
• miejsce zdarzenia i możliwość uzyskania pomocy.

Ocena jest całościowa. Ta sama okoliczność - nóż - może oznaczać zupełnie inne niebezpieczeństwo w zależności od pozostałych elementów.

Bezpośredniość rozstrzyga najczęściej

Warunek z art. 25 § 1 odnosi się do chwili podjęcia działania obronnego. Zamach musi już trwać albo bezpośrednio zagrażać. Działanie uprzedzające, gdy napaść dopiero się zapowiada, oraz działanie po jej ustaniu nie spełniają tego warunku - niezależnie od tego, jakie narzędzie miał napastnik.

Perspektywa oceny

Niebezpieczeństwo ocenia się na podstawie tego, co broniący się mógł rozpoznać w danym momencie, a nie na podstawie ustaleń poczynionych po fakcie. Wzmacnia to art. 25 § 3: nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Osobno działa art. 25 § 2a - wyłączenie karalności przy odpieraniu zamachu polegającego na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren, chyba że przekroczenie granic było rażące.

Warstwa druga: legalność samej broni

Kontratyp dotyczy sposobu odparcia zamachu i nie sanuje odrębnych naruszeń. Posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia to przestępstwo z art. 263 § 2 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Przy legalnym posiadaniu pozostają ograniczenia z ustawy o broni i amunicji: art. 10 ust. 8 zabrania noszenia broni kolekcjonerskiej i pamiątkowej bez zgody organu Policji, a art. 10 ust. 9 definiuje noszenie jako każdy sposób przemieszczania załadowanej broni. Organ może też ograniczyć lub wykluczyć noszenie w samym pozwoleniu (art. 10 ust. 7).