Tak. Art. 25 § 1 Kodeksu karnego mówi o odpieraniu zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem, a mienie jest takim dobrem. Ograniczenie leży nie w rodzaju bronionego dobra, lecz w wymogu współmierności sposobu obrony.
Szeroki zakres ochrony
Przepis nie zawiera żadnego wyliczenia dóbr. Sformułowanie „jakiekolwiek dobro chronione prawem" obejmuje życie i zdrowie, ale też wolność, nietykalność cielesną, mir domowy oraz mienie.
Nie ma też ograniczenia do dóbr własnych - bronić można mienia cudzego. Art. 423 Kodeksu cywilnego formułuje to jeszcze wyraźniej, mówiąc o zamachu na „jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby".
Gdzie leży rzeczywiste ograniczenie
Art. 25 § 2 opisuje przekroczenie granic obrony koniecznej jako sytuację, w której sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu.
To właśnie ten przepis, a nie rodzaj chronionego dobra, wyznacza granicę. Zamach na mienie zwykle niesie mniejsze niebezpieczeństwo niż zamach na życie, więc i dopuszczalny sposób obrony jest odpowiednio węższy. Im dalej idący środek, tym poważniejsze musi być niebezpieczeństwo zamachu, żeby zachować współmierność.
Warto podkreślić, że przepis nie każe porównywać wartości dóbr - takie porównanie występuje w art. 26 § 1 przy stanie wyższej konieczności, gdzie dobro poświęcone ma przedstawiać wartość niższą od ratowanego. Przy obronie koniecznej odniesieniem jest niebezpieczeństwo zamachu.
Mienie a mir domowy
Szczególną sytuację przewiduje art. 25 § 2a: nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren, lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc - chyba że przekroczenie granic było rażące.
Przepis dotyczy naruszenia miru domowego, a więc sytuacji, w której obrona mienia i obrona przestrzeni prywatnej często się nakładają. Zastrzeżenie o rażącym przekroczeniu wyznacza jego granicę.
Broń palna w obronie mienia
Kodeks karny nie zawiera osobnych reguł dla broni palnej - art. 25 stosuje się niezależnie od użytego środka. Ponieważ jednak broń należy do środków o najwyższym potencjale skutków, ocena współmierności przy zamachu wyłącznie na mienie jest odpowiednio surowsza.
Niezależnie od tego obowiązują ograniczenia z ustawy o broni i amunicji: art. 10 ust. 8 zabrania noszenia broni posiadanej na podstawie pozwolenia kolekcjonerskiego lub pamiątkowego bez zgody organu Policji, a art. 10 ust. 9 definiuje noszenie jako każdy sposób przemieszczania załadowanej broni. Szerzej: czy użycie broni palnej może zostać uznane za obronę konieczną.
Po zakończeniu zamachu
Warunek bezpośredniości obowiązuje tak samo jak przy każdym innym dobru. Pościg za sprawcą kradzieży, który się oddala, nie jest już odpieraniem zamachu - zamach ustał. Odzyskiwanie rzeczy na własną rękę po fakcie ocenia się na innych podstawach niż art. 25.
Podstawa prawna: art. 25 § 1, 2, 2a i 3 oraz art. 26 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383); art. 423 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795); art. 10 ust. 8 i 9 ustawy o broni i amunicji (t.j. Dz.U. 2024 poz. 485). Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Najważniejsze
- Mienie jest dobrem chronionym prawem, więc obrona konieczna go obejmuje.
- Bronić można także mienia cudzego (art. 423 k.c. mówi wprost o dobru innej osoby).
- Granicą jest współmierność sposobu obrony do niebezpieczeństwa zamachu.
- Art. 25 nie każe porównywać wartości dóbr - robi to art. 26 przy stanie wyższej konieczności.
- Art. 25 § 2a chroni odpierającego zamach polegający na wdarciu się do domu lub na ogrodzony teren.