Czy można użyć broni przeciwko kilku napastnikom?

Liczba napastników nie zmienia przepisów, ale realnie zmienia to, co podlega ocenie: niebezpieczeństwo zamachu. A od niego zależy, jaki sposób obrony uznaje się za współmierny.

Podstawa pozostaje ta sama

Art. 25 § 1: nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Przepis nie mówi o liczbie napastników - mówi o zamachu.

Jeżeli kilka osób działa wspólnie, mamy do czynienia z jednym zamachem o większym natężeniu, a nie z kilkoma niezależnymi zdarzeniami.

Dlaczego liczba ma znaczenie dla granic

Art. 25 § 2 opisuje przekroczenie granic jako sytuację, w której sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu. Przewaga liczebna jest jednym z podstawowych czynników podnoszących to niebezpieczeństwo, obok:

• dysproporcji sił fizycznych,
• możliwości okrążenia i odcięcia drogi,
• ograniczonej możliwości kontrolowania sytuacji,
• niepewności, czy któryś z napastników ma narzędzie.

Napaść grupy osób nieuzbrojonych może więc nieść niebezpieczeństwo większe niż pojedynczy napastnik z narzędziem. Ocena jest całościowa.

Ocena według wiedzy z chwili zdarzenia

Niebezpieczeństwo ocenia się na podstawie tego, co broniący się mógł rozpoznać w momencie działania. Przy kilku napastnikach precyzyjne ustalenie ról, uzbrojenia czy zamiarów jest zwykle niemożliwe - i ta niepewność należy do okoliczności zamachu.

Bezpośrednio wiąże się z tym art. 25 § 3: nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. Przewaga liczebna to typowa okoliczność, w której taki stan może zostać uznany za usprawiedliwiony.

Kiedy zamach się kończy

Warunek bezpośredniości działa tu tak samo. Jeżeli część napastników odstąpi i się oddala, wobec nich zamach ustał - nawet jeśli inni nadal atakują. Działanie skierowane przeciwko osobom, które już zrezygnowały, nie odpiera zamachu.

To jeden z trudniejszych elementów przy zdarzeniach z udziałem grupy i częsty punkt sporu w ocenie prawnej.

Osoby postronne

Art. 423 Kodeksu cywilnego wyłącza odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną napastnikowi. Szkody wyrządzone osobom, które w zamachu nie uczestniczyły, podlegają ocenie na zasadach ogólnych - art. 415 k.c. stanowi, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Przy większej liczbie osób na miejscu ryzyko takiej sytuacji rośnie.

Warstwa dotycząca samej broni

Kontratyp nie sanuje odrębnych naruszeń. Posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia to przestępstwo z art. 263 § 2 Kodeksu karnego (kara od 6 miesięcy do lat 8). Przy legalnym posiadaniu obowiązują ograniczenia z art. 10 ust. 7-9 ustawy o broni i amunicji, w tym zakaz noszenia broni kolekcjonerskiej i pamiątkowej bez zgody organu Policji.