Czy można strzelać do napastnika w obronie własnej?

Kodeks karny nie wyklucza żadnego środka obrony, więc oddanie strzału może mieścić się w granicach obrony koniecznej. Decyduje test z art. 25 - a przy broni palnej margines błędu jest najwęższy ze wszystkich możliwych reakcji.

Ten sam przepis, ten sam test

Art. 25 § 1: nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Przepis nie różnicuje środków.

Art. 25 § 2 wyznacza granicę: przekroczeniem jest sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu. Im dalej idący środek, tym poważniejsze musi być niebezpieczeństwo.

Ocenie podlega całość zachowania

Przepis mówi o „sposobie obrony", a nie o samym fakcie użycia narzędzia. Znaczenie mają więc:

• moment oddania strzału - czy zamach wciąż trwał,
• liczba strzałów i to, czy padały nadal po ustaniu zagrożenia,
• kierunek i sposób użycia broni,
• zachowanie po zakończeniu zamachu.

Najczęstszym problemem nie jest pierwszy strzał, lecz kontynuowanie działania po tym, jak napastnik przestał zagrażać. W tym momencie warunek bezpośredniości z art. 25 § 1 przestaje być spełniony.

Strzał ostrzegawczy to nie osobna kategoria

Kodeks karny nie zna instytucji strzału ostrzegawczego dla osoby cywilnej. Strzał w powietrze z założenia nie odpiera zamachu, a odpowiedzialność za tor pocisku pozostaje po stronie strzelającego. Szerzej: czy strzał ostrzegawczy jest legalny.

Gdy granice zostaną przekroczone

• Art. 25 § 2 - sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
• Art. 25 § 2a - nie podlega karze, kto przekracza granice, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren, chyba że przekroczenie było rażące.
• Art. 25 § 3 - nie podlega karze, kto przekracza granice pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Trzy warstwy odpowiedzialności

1. Karna za czyn obronny - ocena przez art. 25.
2. Legalność posiadania broni - odrębna. Posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia to przestępstwo z art. 263 § 2 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Obrona konieczna tego nie sanuje.
3. Administracyjna - art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji nakazuje cofnąć pozwolenie osobie należącej do osób z art. 15 ust. 1 pkt 2-6, w tym skazanej prawomocnie za umyślne przestępstwo.

Warto też pamiętać, że cel wpisany w pozwoleniu nie tworzy ani nie odbiera prawa do obrony koniecznej - kontratyp przysługuje każdemu. Cel ma natomiast znaczenie dla legalności samego przemieszczania broni: art. 10 ust. 8 zabrania noszenia broni kolekcjonerskiej i pamiątkowej bez zgody organu Policji, a art. 10 ust. 9 definiuje noszenie jako przemieszczanie broni załadowanej.

Okoliczność, która przekreśla wszystko

Art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy o broni i amunicji nakazuje cofnąć pozwolenie osobie, która nosi broń albo przemieszcza się z bronią rozładowaną po użyciu alkoholu, środka odurzającego, substancji psychotropowej lub środka zastępczego. To także wykroczenie z art. 51 ust. 2 pkt 4.