Tak. Art. 25 § 1 Kodeksu karnego nie uzależnia prawa do obrony od tego, czy napastnik ma narzędzie. Warunkiem jest bezpośredni, bezprawny zamach - a napaść gołymi rękami też nim jest. Uzbrojenie napastnika wpływa natomiast na ocenę niebezpieczeństwa zamachu, czyli na granice dopuszczalnej obrony.
Warunek dotyczy zamachu, nie narzędzia
Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. W tym zdaniu nie ma słowa o uzbrojeniu.
Cztery elementy pozostają te same: zamach, bezpośredniość, bezprawność, cel obronny. Napastnik bez narzędzia, który zadaje ciosy albo dusi, realizuje bezprawny zamach dokładnie tak samo jak uzbrojony.
Gdzie uzbrojenie ma znaczenie
W ocenie granic. Art. 25 § 2 mówi o przekroczeniu granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu.
Punktem odniesienia jest niebezpieczeństwo zamachu - a na nie składa się znacznie więcej niż sam fakt posiadania narzędzia:
- dysproporcja sił fizycznych,
- liczba napastników,
- sposób ataku i jego intensywność,
- miejsce i możliwość uzyskania pomocy,
- stan napastnika i jego zachowanie.
Napaść kilku nieuzbrojonych osób albo duszenie mogą nieść niebezpieczeństwo większe niż groźba narzędziem trzymanym na dystans. Ocena jest całościowa, nie sprowadza się do inwentaryzacji przedmiotów.
Ocena według wiedzy z chwili zdarzenia
Istotne jest to, co broniący się mógł rozpoznać w momencie działania, a nie to, co ustalono później. Jeżeli w danych warunkach nie dało się stwierdzić, czy napastnik jest uzbrojony, ta niepewność jest częścią okoliczności zamachu.
Wzmacnia to art. 25 § 3: nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.
Broń palna wobec nieuzbrojonego napastnika
Kodeks karny nie zawiera osobnych reguł dla broni palnej - stosuje się ten sam test współmierności. Ponieważ jednak broń należy do środków o najwyższym potencjale skutków, jej użycie wobec napastnika bez narzędzia wymaga odpowiednio poważnego niebezpieczeństwa po stronie zamachu.
To nie zakaz, lecz kwestia proporcji - i węższy margines błędu. Szerzej: czy użycie broni palnej może zostać uznane za obronę konieczną.
Dodatkowa ochrona przy mirze domowym
Art. 25 § 2a: nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren, lub odpierając zamach poprzedzony takim wdarciem - chyba że przekroczenie granic było rażące. Przepis nie wymaga, by napastnik był uzbrojony.
Podstawa prawna: art. 25 § 1, 2, 2a i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383). Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Najważniejsze
- Prawo do obrony nie zależy od tego, czy napastnik ma narzędzie.
- Uzbrojenie wpływa na ocenę niebezpieczeństwa zamachu, a więc na granice obrony.
- Liczą się też dysproporcja sił, liczba napastników i sposób ataku.
- Ocena opiera się na wiedzy dostępnej w chwili działania.
- Art. 25 § 2a nie wymaga, by napastnik był uzbrojony.